Een eeuw Django
Op 23 januari is het precies 100 jaar geleden dat Django Reinhardt geboren werd in het Belgische dorpje Liberchies. Reden voor het label Le Chant du Monde om de CD-box ‘Manoir de ses rêves’ (‘Kasteel van zijn dromen‘) uit te brengen.
Een prachtige, liefdevolle collectie met 27 CD’s waarop al het werk te horen is dat Django Reinhardt opnam tussen 1934/1953; zowel als solist en als bandleider, met een extra live-CD. Bovendien staat het begeleidende boekje vol met uitgebreide informatie over het leven deze Hot Club de France gitarist die, samen met Stéphane Grapelli, de manouche tot grote hoogte bracht en nog steeds een inspirator is voor elke gypsy gitarist.
Django Reinhardt werd dus geboren op 23 januari 1910 en groeide op in een reizende gypsy-familie; zijn moeder was danseres/acrobaat en zijn vader violist en bandleider van het dansorkest Reinhardt; samen met zijn zeven broers. In die tijd gingen nomaden-kinderen nauwelijks naar school. Les kregen ze dus niet maar leerden alles van volwassenen in huiselijke kring. Dat gold ook voor de muziek. Django leerde aanvankelijk banjo en viool door het naspelen van de muziek van zijn vader. Vanaf zijn achtste speelde hij in het orkest Reinhardt. Bovendien was de kleine Django te vinden in o.a. het cafe’s Le Petit 
Jardin, in Parijs waar hij luisterde naar banjo-ist Mattéo Garcia samen met de accordeonist Emile Vacher, de uitvinder van de musette.
Uiteindelijk leert hij van Gusti Malha de eerste accoorden tijdens de optredens in de wijk Saint Mandé en begint geleidelijk aan te improviseren.
Het naspelen van de foxtrot, one-step en andere populaire dansen levert hem en zijn broer Joseph (Nin-Nin) veel werk op. In 1926, hij is dan 16 jaar, ontwikkelt Django zijn plectrum techniek. Kijkt hij overigens af van de Laro Brothers; zij houden het hard stukje plastic, het plectrum, zo dicht tegen de kam aan, dat er een ‘harde’ sound ontstaat. Django verfijnt deze techniek en dat wordt later een van de kenmerken van zijn Hot Club de France stijl.
Langzaamaan begint Django steeds bekender te worden en is hij ‘n veelgevraagd muzikant: o.a. door musette-koning Jean Vaissade met wie hij zijn eerste (niet uitgebrachte) opnamen maakt in 1928. Wel blijft hij echter in de schaduw van deze musette koning, maar geld levert het hem zonder meer op. Geld dat hij gebruikt om te gokken; zijn moeder haalt hem daarom op na zijn concerten, om hem veilig thuis te brengen.
Van de Live-CD hieronder enkele opnamen uit Chicago, 10 november 1946. Reinhardt samen met het orkest van Duke Ellington.
Bandleider Jack Hylton vraagt Django om te komen spelen, nog steeds banjo, in diens The Jack Hylton Ambassador’s Club Band. Dat gebeurt vanaf de winter van 1929. Op 2 november gaat Django naar huis, naar zijn caravan waar zijn zwangere vrouw ligt te slapen. Het is al laat en hij wil stilletjes naar bed gaan. Zijn vrouw Bella hoort hem en steekt een kaars aan. Papieren nep-bloemen vatten vlam en de hele caravan brandt uit. Django brengt het er levend vanaf maar zijn linkerhand verbrandt en zijn ringvinger en pink raken verlamd. Twee jaar verblijft hij in het ziekenhuis.
Van zijn broer Joseph, Nin-Nin, krijgt Django een gitaar. Binnen een half jaar leert hij zichzelf opnieuw spelen; dus zonder zijn ringvinger en pink. Bovendien krijgt hij een zoon samen met zijn vrouw Bella, maar samenwonen gaat hij uiteindelijk met zijn nieuwe liefje Sophie Ziegler.
1930: de musette verdwijnt, jazz-invloeden worden ontwikkeld in de Franse muziek en de banjo wordt vervangen door de gitaar. Django verruilt Parijs voor Toulon. Leeft van muziek en gokken. Eenmaal terug in Parijs begeleidt hij Jean Sablon. Een zanger die Django bewondert en hem stimuleert in zijn muzikale ontwikkeling, hetgeen resulteert in een aantal optredens in de Hot Club de France van Pierre Nourry, die erg onder de indruk was van het Manouche-spel van Reinhardt.
In de Hot Club de France ontmoet hij de Violist Stephane Grapelli tijdens de Tea-partys in Claridge (1934), waar ook Reinhardt optreedt. In de pauze spelen ze samen en zo ontstaat het idee om een Hot Club de France Quintet op te richten (samen met Josph Reinhardt en zanger Bert Marshall).
Star Dust (met Coleman Hawkins & Grapelli op de piano).
1935: het Hot Club de France Quintet krijgt steeds meer succes en Django schreef zijn eerste compositie: Djangology. Een jaar later raakt hij geïntereseerd in de be-bop en ontwikkelt zijn frasering o.a. geïnspireerd op het trompet-spel van Louis Armstrong en het dubbel-tempo en sax-frasering van Charlie Parker.
I can’t you give anything but love
In de Tweede Wereld Oorlog probeerde Django naast op te treden met zijn groep Hot Club de France (weliswaar zonder de zieke Grapelli) ook een nieuw projekt. Een groot orkest Django’s Music; samen met pianist Charles Lewis en vijf blazers.
Sweet Sue( met clarinettist Hubert Rostaing vervangt Grapelli)
In juli 1943 trouwt Reinhardt met Sophie Ziegler, met wie hij al vijftien jaar samen is. Een jaar later wordt Babik geboren. Maar 1943 is ook het jaar waarop de Nazi’s zijn gypsy-achtergrond leren kennen en hij moet oppassen voor zijn leven. Hij vertrekt naar Zwitsterland maar wordt onderweg gearresteerd. Een leger-officier, die van zijn muziek houdt, laat hem gaan en Reinhardt wordt gedwongen terug te reizen naar Parijs.
Na de oorlog, in 1946, reist Reinhardt naar Londen waar hij opnamen maakt Grapelli en wordt uitgenodigd om te komen spelen in Amerika. Hij ‘vergeet’ echter zijn gitaar mee te nemen en is daardoor gedwongen op geleende (electrische) instrumenten te spelen. Ontmoet Charlie Parker, Dizzy Gillespie en met Duke Ellington en maakt een concerttournee die voortijdig wordt afgebroken, aangezien hij bij het 2de concert te laat arriveerd en de pers zich tegen hem keert. Toch blijft hij in Amerika en treedt een maand lang op met Edmond Hall’s Band, leert veel musici kennen, waaronder de Les Paul en bassist Oscar Pettiford, die een heuse vriend van Reinhardt wordt. In 1947 keert hij terug naar Frankrijk.
- In 1947 wordt Stephane Grapelli vervangen door de clarinettist Hubert Rostaing. Deze opnamen zijn een eerste aanzet to het spelen van bebop die na de IIde wereldoorlog enorm populair werd in Europa. Reinhardt gebruikt de electrische gitaar, een ‘erfenis’ van zijn Amerika-avontuur.
In de jaren 1947/1950 gaat Django op zoek naar een nieuwe muzikale weg. Zijn idee voor ‘Django’s Music’-groot orkest verdwijnt en zijn deelname aan radio big-bands is ook al onbevredigend. Daarentegen gaat hij blues spelen in kleine bezetting. Bovendien wordt het duidelijk dat de samenwerking met Grapelli niet meer werkt; beide musici gaan hun eigen weg.
Het was voor Reinhardt behoorlijk lastig capabele bebop musici te vinden. Hij verkoopt zijn flat in Pigalle (Parijs) en gaat terug naar zijn caravan-leven waar hij wel de warmte vindt die hij bij de musici mist. In 1951 ontmoet hij jonge, uitstekende en enthousiaste musici waarmee hij zijn bebop ideeën verder kan ontwikkelen in de St Germain Club; frasering á la Charlie Parker en uitbreiding van jazz-harmonieën. Na twee jaar van afwezigheid wordt Django weer omarmd door het publiek.
Tevreden verhuist Reinhardt naar Samois Sur Seine. Naast optreden met zijn nieuwe musici, gaat hij vissen, speelt billard en treedt nachten lang op in het dorps-cafe met gypsy’s. In februari waren Django Reinhardt en saxofonist Hubert Fol te gast tijdens een optreden met Dizzy Gillespie.
- Op 8 april 1953 neemt Reinhardt zijn laatste sessie op met o.a. pianist Martial Solal en vibrafonist Sadi Lemarchand. Django klaagde al enige tijd over hevige hoofdpijn, migraine. Op 16 mei overlijdt hij in Samois sur Seine aan een hartaanval.
Django Reinhardt heeft een hele nieuwe kijk ontwikkelt voor de (jazz) gitaar. Hij belicht de melodie vanuit een nieuwe, jazz-harmonische benadering en doet dat zó, dat de muziek helder blijft en improviseren een heerlijke reis door het notenscala wordt. Een metafoor voor het leven van deze fantastische gypsy-gitarist die een inspiratie is voor menig mancouche muzikant!
De CD Box ‘Manoir de ses rêves‘ (Le Chant du Monde 574 1826/50): Harmonia Mundi Den Haag.
Voor info over de “Django Reinhardt maand” in Parijs: “Les Nuits Manouches“, klik HIER.
(c) Mattie Poels.
8 reacties
[...] Gypsy Festival – Tilburg 29 en 30 mei. Heerlijk Roma en Sinti muziek op intieme locatie. Extra festivaldag: Djangology t.g.v. de 100-jarige geboortedag van Django Reinhardt die in 1953 overleed. Meer info over Django Reinhardt. [...]
Ha Mattie. Zit heerlijk te genieten van alle info en muziek op deze blog van je. Prima stuk. Het is welhaast een ware scriptie. Hier heb je wat aan.
Hartelijke groet,
armeno
[...] op de markt te brengen (Manoir de ses rêves, zie hiernaast) die je kunt winnen. Op onze World Afdeling heeft kenner Mattie Poels een heel mooi blog gemaakt over grootste zigeunergitarist ooit dat je [...]
De Django wedstrijd loopt nog steeds, hoort zegt het voort en zie:http://shoutingboots.radio6.nl/wp-admin/post.php?action=edit&post=1003
Ik kan me er alleen maar volmondig bij aansluiten, een heel mooi overzicht van Reinhardt’s leven en onvergetelijke werk.
Hoi Mattie,
Mooi stuk, mooie muziek, kortom: prima blog!
Hartelijke groet
Frank
Mooi stuk Mattie,
En lezers::::Je kan deze box winnen! Lees verder op Shouting Boots, of luister zaterdag 23 jan. a.s. naar onze affengeil show op radio 6.
groet jaap boots
[...] Als Django dat deed met drie vingers, hoe doe ik het dan met vijf?” Op onze World afdeling heeft kenner Mattie Poels een heel mooi blog gemaakt over Django, dat je zeker even moet [...]